است كه با ابزارهاى متعارف فراهم شدنى است . به‌نظر ما در متون دينى اسلام ، اعم از قرآن كريم و سنت قطعى اولياى دين ، گزاره‌هاى خردستيز وجود ندارد ؛ ولى گزاره‌هاى خردپذير و خردگريز فراوان است . ازاين‌رو در تفسير علمى به معناى سوم مطرح در نوشتار حاضر ، اين مسأله بايد مطمح نظر قرار گيرد . در مواردى كه خرد از راندن محمل فرومانده است ، لاجرم عنان خويش را در كف دل بايد داد . اما در گزاره‌هاى خردپذير كه عقل در آن ، توان جولان دارد ، نه تنها به كار گرفتن ابزارهاى مختلف و از جمله روش تجربى ضرر ندارد كه ضرورى است . در اين صورت ، تمام فوايد و ثمرات مفيدى كه موافقان برمىشمردند قابل وصول است ، اما آيا از ثمرات منفى نيز اجتناب شده است يا نه ، مسأله‌اى است كه در نكته بعد بيان خواهد شد . 2 - 5 . قطعى بودن يافته‌هاى علمى مأخوذ يكى از توصيه‌هاى طرفداران نگرش اعتدالى آن بود كه آنچه از داده‌هاى علمى مبنا اخذ مىشود بايد قوانين قطعى باشد ، نه فرضيه‌ها و نظريه‌هاى حدسى ظنى . اين نكته نيز مسأله مهمى را گوشزد كرده و مراعات آن ضرورى است . وقتى قوانين قطعى علم و ساير معارف متعارف مبنا گرفته شود مىتواند درك ما از وحى را بهتر كند و ثمرات مفيدى را در پى داشته باشد ؛ لكن درصورتىكه هر فرضيه به صرف آنكه فرضيه علمى است پايه قرار گيرد و قرآن براساس آن تفسير گردد ، با فرو افتادن آن پايه از اعتبار ، بنا نيز فرو خواهد ريخت و اين امر ، رخنه در باورهاى متدينان ايجاد خواهد كرد .